ลือชัย ศรีเงินยวงสิริรัก ศุภอมรกุลกานติมา วิชชุวรนันท์2026-02-262026-02-26256625692566วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม. (สังคมศาสตร์การแพทย์และสาธารณสุข))--มหาวิทยาลัยมหิดล, 2566https://repository.li.mahidol.ac.th/handle/123456789/115354การดื้อยาต้านจุลชีพ เป็นปัญหาสุขภาพสำคัญของโลกและประเทศไทย ทั้งการก่อให้เกิดความเจ็บป่วยที่รักษาได้ยาก สิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย และอาจนำไปสู่การล่มสลายของระบบการแพทย์โดยรวม สาเหตุสำคัญที่ทำให้ปัญหาเชื้อดื้อยารุนแรงขึ้นมาจากหลายสาเหตุ ที่สำคัญคือการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่เหมาะสม ทั้งในระบบสุขภาพ การเกษตร การเลี้ยงสัตว์ และอื่นๆ รวมถึงการใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อและทำความสะอาดในชีวิตประจำวันของครัวเรือน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อและทำความสะอาดในครัวเรือน ในชุมชนแห่งหนึ่งของภาคกลาง มุ่งทำความเข้าใจกับแบบแผนและการกระจายตัวของการใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อและทำความสะอาดในครัวเรือน รวมทั้งศึกษาเงื่อนไขที่เชื่อมโยงกับแบบแผนดังกล่าว วิธีการวิจัยใช้ทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เริ่มจากวิธีการแบบชาติพันธุ์วรรณา ที่นักวิจัยเข้าไปใช้ชีวิตอยู่ในชุมชนในฐานะนักวิจัย เพื่อสังเกตวิถีการดำเนินชีวิต สิ่งแวดล้อม และบริบททางสังคม วัฒนธรรมเศรษฐกิจต่างๆ จากนั้นจึงเลือกครัวเรือน 13 ครัวเรือน เพื่อการสัมภาษณ์แบบลึกร่วมกับการสังเกต จากนั้นจึงใช้ข้อมูลเชิงคุณภาพพัฒนาแบบสำรวจเพื่อเก็บข้อมูลเชิงปริมาณกับ 188 ครัวเรือน ผลการวิจัยพบผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อทำความสะอาดและฆ่าเชื้อเกือบทุกชนิดในครัวเรือนที่ศึกษา ที่พบทุกครัวเรือนได้แก่ ผลิตภัณฑ์สระผม, ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดช่องปาก และผลิตภัณฑ์ซักผ้า รองลงมาคือ ผลิตภัณฑ์น้ำยาล้างจาน (98.4 %), ผลิตภัณฑ์น้ำยาทำความสะอาดห้องน้ำและพื้นผิว (97.9 %) สบู่ก้อน (96.8 %) และสบู่เหลว (58.5 %) และผลิตภัณฑ์เฉพาะกลุ่มคือ ผลิตภัณฑ์สำหรับเด็ก (22.3 %) และผลิตภัณฑ์สำหรับผู้หญิง (26.6 %) ที่สำคัญก็คือในจำนวนและชนิดของผลิตภัณฑ์ที่พบเหล่านั้นส่วนใหญ่เป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำขึ้นจากสารซึ่งมีการรายงานว่าก่อให้เกิดหรือเชื่อมโยงกับการเกิดปัญหาเชื้อดื้อยาในสิ่งแวดล้อม โดยแบบแผนการใช้ดังกล่าวสัมพันธ์กับบริบทของสภาพบ้านเรือน (ลักษณะบ้าน บริเวณบ้าน) รูปแบบการใช้เวลาในชีวิตประจำวันของสมาชิกในครัวเรือน ความหมายของความสะอาด เชื้อโรค และการติดเชื้อ รวมตลอดถึงการตลาดของผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อและทำความสะอาดต่างๆ การนำผลของวิทยานิพนธ์ไปใช้: ผลการวิจัยนี้ช่วยเติมเต็มความเข้าใจถึงพฤติกรรมสุขภาพและการบริโภคของครัวเรือน ที่เชื่อมโยงกับการแก้ปัญหาเชื้อดื้อยาจุลชีพที่กำลังเป็นวิกฤติสุขภาพในปัจจุบันAntimicrobial resistance is a major health problem in the world and Thailand. It can cause complex and costly illnesses and lead to the medical system's collapse. The primary reason why antimicrobial resistance problems are aggravated is due to improper use of antibiotics in the treatment of illnesses, livestock, and agriculture, as well as the use of disinfectants and cleaning products in the daily life of the household. This combined study aims to study the use of disinfectants and cleaning products in households of communities in one central region to understand the patterns and distribution of household products, as well as study the conditions that are related to such patterns. The methodology used to understand the phenomenon consists of 2 stages using different study approaches, starting from researchers living in the community for about 1 year (2021-2022). To understand the various aspects of cleanliness and household use of disinfectants and cleaners, both as a result of their context, environment, lifestyle, market influence, and the definition of cleanliness, the methods applied as a key to the information were observing and interviewing conducted on 13 target households and people in the community. In the study's second phase, the general patterns of community use of disinfectants and cleaners are focused on. A survey was developed based on data from the first phase on how sterile and cleaners were used at the community level, where product types and brands, reasons, and sources of access to these products are explored. 188 households were participating in this study. The results show that most household disinfectants are found used at the household level. The products that can be found in every household (100%) are shampoo, oral cleanser, and laundry detergent, followed by dishwashing detergent (98.4%), toilet and surface cleanser (97.9%), bar soap (96.8%), and liquid soap (58.5%), and some products for a specific use such as baby products (22.3%) and women's products (26.6%). Importantly, in the number and type of products found, they are mainly products made from chemical substances that have been reported to cause or be linked to the occurrence of drug-resistant problems in the environment. The pattern of use relates to the context of the condition of the house (structure, location), the daily routine of household members, the idea of cleanliness, pathogens, and infections, as well as the marketing of various disinfectant and cleaning products. Implication of the thesis: These findings fuel an understanding of household health and consumption behaviours linked to antimicrobial resistance solutions in today's health crisis.ก-ฐ, 209 แผ่น : ภาพประกอบapplication/pdfthaผลงานนี้เป็นลิขสิทธิ์ของมหาวิทยาลัยมหิดล ขอสงวนไว้สำหรับเพื่อการศึกษาเท่านั้น ต้องอ้างอิงแหล่งที่มา ห้ามดัดแปลงเนื้อหา และห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าการดื้อยาในจุลินทรีย์ -- ไทยการทำลายเชื้อและสารทำลายเชื้อ -- แง่สิ่งแวดล้อม -- ไทยสารทำความสะอาด -- แง่สุขภาพ -- ไทยครัวเรือน -- สุขภาพและอนามัย -- ไทยศศ.ม. (2566)สังคมศาสตร์การแพทย์และสาธารณสุข (มหาวิทยาลัยมหิดล 2566)Master Thesisมหาวิทยาลัยมหิดล