ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2

Abstract

โรคเบาหวานเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่เป็นปัญหาด้านสาธารณสุขที่สำคัญ และส่งผลต่อคุณภาพชีวิตโดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุที่มีโรคเบาหวานจะมีกระบวนการเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่เสื่อมลงจากอายุที่เพิ่มขึ้น ส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเอง การเข้าใจปัจจัยทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จะเป็นประโยชน์ในการสร้างแผนการพยาบาลเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างเหมาะสม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยบรรยายเชิงทำนาย เพื่อศึกษาอำนาจการทำนายของการรู้คิด ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การรับรู้คุณค่าในตนเอง และแรงสนับสนุนทางสังคม ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไปที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เข้ารับบริการที่แผนกผู้ป่วยนอกคลินิกอายุรกรรมเฉพาะโรคเบาหวาน ไทรอยด์ และระบบฮอร์โมน โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย จำนวน 141 ราย กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง โดยมีเกณฑ์คัดเลือกกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่ได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ว่าเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างน้อย 6 เดือนขึ้นไป สามารถสื่อสารภาษาไทยได้ และยินยอมเข้าร่วมการวิจัยโดยการลงนามในแบบฟอร์มยินยอม เก็บข้อมูลระหว่างเดือน พฤศจิกายน 2565 ถึง เดือน กรกฎาคม 2566 โดยการสัมภาษณ์ด้วยแบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินพุทธิปัญญา แบบวัดกิจกรรมการดูแลตนเองในผู้เป็นเบาหวาน แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองของโรเซนเบอร์ก แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม และแบบประเมินความสามารถเชิงปฏิบัติดัชนีจุฬาเอดีแอล ตรวจสอบความเที่ยงด้วยวิธีหาความสอดคล้องระหว่างผู้ประเมินของแบบประเมินพุทธิปัญญาเท่ากับ .99 และตรวจสอบความเที่ยงของแบบประเมินกิจกรรมการดูแลตนเอง แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองของโรเซนเบอร์ก แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม และแบบประเมินความสามารถเชิงปฏิบัติดัชนีจุฬาเอดีแอลได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาคเท่ากับ .75, .87, .87 และ .88 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติสหสัมพันธ์แบบเพียร์สันและสเปียร์แมน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบ hierarchical ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างอายุ 60-69 ปี (ร้อยละ51.10) ร้อยละ62.40 เป็นผู้หญิง ส่วนใหญ่สถานภาพสมรส (ร้อยละ61.00) มีประวัติโรคเบาหวานในครอบครัว (ร้อยละ69.50) และระยะเวลาการเป็นเบาหวาน 21-30 ปี (ร้อยละ33.30) มีการรู้คิดอยู่ในระดับมีภาวะพร่องการรู้คิดเล็กน้อย (Mean = 21.48, SD = 2.64) ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันอยู่ในระดับดี (Mean = 8.38, SD = 0.99) การรับรู้คุณค่าในตนเองอยู่ในระดับสูง(Mean = 31.38, SD = 2.99) แรงสนับสนุนทางสังคมอยู่ระดับสูง (Mean = 64.06, SD = 12.01) และพฤติกรรมการดูแลตนเองอยู่ในระดับสูง (Mean = 95.17, SD = 13.72) โดยปัจจัยทำนายทั้งหมดสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ร้อยละ 15.10 (Adjust R2 = .15) โดยแรงสนับสนุนทางสังคมเป็นปัจจัยเดียวที่สามารถทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ( β = .38 , p < .01) ในขณะที่การรู้คิด การรับรู้คุณค่าในตนเอง และความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันไม่สามารถทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ ( β = -.01 , p > .05; β = .03 , p > .05 และ β = .15 , p > .05) ตามลำดับ จากผลการศึกษาแรงสนับสนุนทางสังคมเป็นปัจจัยทำนายที่สำคัญและส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่2 ดังนั้น ควรมีการพัฒนาโปรแกรมโดยใช้แรงสนับสนุนทางสังคมจากครอบครัว เพื่อน และเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพ เพื่อส่งเสริมให้ผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่2มีพฤติกรรมการดูแลตนเอง อันจะนำไปสู่การบรรลุผลลัพธ์ทางสุขภาพที่ดีขึ้น

Diabetes is a non-communicable disease that is a major public health problem and affects the quality of life, especially among older adults. Older adults with diabetes will experience changes in the body due to increasing age, further affecting self-care behavior. Understanding the predicting factors of self-care behavior of older adults with type 2 diabetes will be helpful to properly create a nursing care plan in promoting self-care behaviors for older adults with type 2 diabetes mellitus. This descriptive predictive study aimed to investigate the predictability of cognitive function, ability to perform daily activities, perceived self-esteem, and social support to self-care behavior in older adults with type 2 diabetes mellitus. The sample consisted of 141 older adults diagnosed with type 2 diabetes who came to follow-up at the outpatient department of internal medicine specializing in diabetes, thyroid, and hormone clinics at King Chulalongkorn Memorial Hospital. The sample was selected through purposive sampling. The inclusion criteria included older adults who were aged 60 years and older, diagnosed with type 2 diabetes by a doctor at least six months, able to communicate in Thai, and willing to participate by signing a consent form. Data were collected between November 2022 and July 2023 through interviewing with older adults using a demographic questionnaire, the Montreal Cognitive Assessment (MOCA),the Summary of Diabetes Self-care Activities Measure, the Rosenberg’s Self-Esteem Scale, the Social Support Questionnaire, and the Chula Activities of Daily Living Index. Inter-rater reliability of the Montreal Cognitive Assessment (MOCA) was .99. Cronbach’s alpha coefficients of the Summary of Diabetes Self-care Activities Measure, the Rosenberg’s Self-Esteem Scale, the Social Support Questionnaire, and the Chula Activities of Daily Living Index were .75, .87, .87,and .88, respectively. The data were analyzed using descriptive statistics, Pearson’s correlation coefficients, Spearman’s rank correlation coefficient, and hierarchical multiple linear regression analysis. Findings revealed that participants were aged 60-69 years (51.10%), with 62.40%being female. Most of them were married (61.00%), had a family history of diabetes (69.50%),and the duration of diabetes was 21-30 years (33.30%). Participants had mild cognitive impairment (mean = 21.48, SD = 2.64), a good level of ability to perform daily activities (mean= 8.38, SD = 0.99), a high level of perceived self-esteem (mean = 31.38, SD = 2.99), a high level of social support (mean = 64.06 , SD = 12.01) and a high level of self-care behavior(mean = 95.17 , SD = 13.72). All predictive variables could together explain 15.10% of the variance in self-care behavior (adjusted R2 = .15). Social support was the only variable significantly predicting self-care behavior (β = .38, p < .01). Meanwhile, cognitive function,perceived self-esteem, and ability to perform daily activities did not significantly predict self-care behavior in older adult patients with type 2 diabetes (β = -.01, p > .05; β = .03, p > .05; and β = .15, p > .05, respectively). The results from this study indicated that social support was a crucial predictor of self-care behavior in older adults with type 2 diabetes. Therefore, social support from family members, friends, and healthcare team members should be integrated into the intervention program to promote self-care behavior among older adults with type 2 diabetes,thereby achieving better health outcomes.