การประเมินผลลัพธ์การดูแลผู้ป่วยโดยทีมสหสาขาวิชาชีพในคลินิกโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง

Abstract

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรังเป็นปัญหาสุขภาพและเป็นสาเหตุการตายที่สำคัญทั้งในประเทศไทยและทั่วโลก มีการดำเนินของโรคอย่างต่อเนื่องและมีการฟื้นกลับไม่เต็มที่ ส่งผลต่อการทำหน้าที่ของร่างกายและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย แนวทางในการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังมุ่งเน้นการช่วยลดอาการเหนื่อยหอบและลดความเสี่ยงในการเกิดอาการกำเริบ ซึ่งมีความต้องการการดูแลหลายด้าน จึงต้องการการดูแลจากทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อช่วยส่งเสริมผลลัพธ์ผู้ป่วยและคุณภาพการดูแล การศึกษาที่ผ่านมาพบว่าการดูแลผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังโดยทีมสหสาขาวิชาชีพช่วยให้ผลลัพธ์ทางคลินิกดีขึ้น แต่การประเมินผลลัพธ์อาจไม่ครอบคลุมที่จะสะท้อนถึงคุณภาพการดูแลที่ได้รับจากทีมสหสาขาวิชาชีพ จากแนวคิดการประเมินคุณภาพการให้บริการของโดนาบีเดียนด้านผลลัพธ์ ซึ่งเป็นการประเมินการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยอันเป็นผลมาจากผู้ให้บริการ ประกอบด้วยการประเมินการเปลี่ยนแปลงภาวะสุขภาพ ความรู้ พฤติกรรม และความพึงพอใจในการดูแลที่ได้รับ อย่างไรก็ตาม ยังไม่พบการศึกษาถึงการประเมินพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังที่เป็นผลลัพธ์จากการดูแลโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งพฤติกรรมการดูแลตนเองที่ดีสามารถส่งผลต่อผลลัพธ์ของผู้ป่วยได้ ดังนั้นการประเมินผลลัพธ์การดูแลผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ จึงควรประเมินให้ครอบคลุมด้านต่าง ๆ เพื่อช่วยสะท้อนคุณภาพการดูแลได้ชัดเจนมากขึ้น การวิจัยเชิงบรรยายครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลลัพธ์การดูแลผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ ได้แก่ พฤติกรรมการดูแลตนเอง อาการหายใจลำบาก ความสามารถในการทำกิจกรรม คุณภาพชีวิต และความพึงพอใจของผู้ป่วยในการรับบริการ โดยใช้กรอบแนวคิดการประเมินคุณภาพการให้บริการของโดนาบีเดียน กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังที่ได้รับการดูแลโดยทีมสหสาขาวิชาชีพในคลินิกโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง โรงพยาบาลตติยภูมิแห่งหนึ่ง คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง ระหว่างเดือนมีนาคม ถึง มิถุนายน พ.ศ. 2565 จำนวน 87 คน ตามเกณฑ์คัดเข้าคือ 1) อายุ 40 ปี ขึ้นไป 2) เข้ารับการรักษาในคลินิกโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 1 ปี 3) มาตรวจติดตามการรักษาสม่ำเสมอ อย่างน้อยร้อยละ 80 ของจำนวนครั้งที่แพทย์นัดตรวจติดตามใน 1 ปีที่ผ่านมา 4) สามารถสื่อสารและเข้าใจภาษาไทยได้ 5) ยินดีเข้าร่วมงานวิจัยโดยลงนามในแบบฟอร์มยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร 6) กรณีที่กลุ่มตัวอย่างอายุ 60 ปี ขึ้นไป ต้องไม่มีความบกพร่องทางการรู้คิด โดยผ่านการประเมินสมรรถภาพการรู้คิด 6 ข้อได้คะแนนน้อยกว่า 8 คะแนนจาก 28 คะแนน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วย แบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและข้อมูลสุขภาพของผู้ป่วย แบบประเมินอาการหายใจลำบาก แบบประเมินความสามารถในการทำกิจกรรม แบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง แบบสอบถามคุณภาพชีวิต และแบบสอบถามความพึงพอใจของผู้ใช้บริการต่อการบริการที่ได้รับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศชาย มีอายุเฉลี่ย 64.49 ปี (SD = 10.72) ได้รับการวินิจฉัยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังในช่วงเวลา 1-15 ปี มีระดับความรุนแรงของโรคอยู่ในระดับปานกลาง (GOLD stage 2) และเป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง กลุ่ม A ส่วนใหญ่ได้รับการรักษาด้วยยาสูดพ่นแบบผสมมากที่สุด กลุ่มตัวอย่างร้อยละ 49.43 มีอาการกำเริบตั้งแต่ 1 ครั้งขึ้นไปในหนึ่งปี มีกลุ่มตัวอย่างร้อยละ 14.94 ที่ต้องได้รับการรักษาตัวในโรงพยาบาลจากอาการกำเริบของโรค ส่วนผลลัพธ์ของผู้ป่วยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยรวมค่อนข้างสูงเท่ากับ 104.97 คะแนน (SD = 9.14) จากคะแนนเต็ม 124 คะแนน โดยมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมด้านการใช้ยาถูกต้องสูงที่สุด ส่วนใหญ่มีอาการหายใจลำบากระดับ 0 (ร้อยละ 37.93) รองลงมา มีอาการหายใจลำบากระดับ 1 (ร้อยละ 33.33) และมีความสามารถในการทำกิจกรรมตั้งแต่ 3 METs ขึ้นไป (ร้อยละ 93.10) มีคะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตโดยรวมค่อนข้างสูง คะแนนเฉลี่ย 79.08 คะแนน (SD = 9.10) จากคะแนนเต็ม 100 คะแนน และมีคะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจในการบริการค่อนข้างสูงเท่ากับ 72.79 คะแนน (SD = 1.95) จากคะแนนเต็ม 75 คะแนน ส่วนใหญ่มีความพึงพอใจระดับมากที่สุด ในเรื่อง “การให้เกียรติและยอมรับนับถือความเป็นคน” รองลงมาคือ “การให้เวลาในการพูดคุยเกี่ยวกับปัญหา” และ “การติดตามปัญหาอย่างต่อเนื่อง” ผลการศึกษาในครั้งนี้ แสดงให้เห็นว่าผลลัพธ์ผู้ป่วยที่ดีสะท้อนถึงการที่หน่วยงานมีโครงสร้างที่ดี มีการจัดตั้งคลินิกโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังที่เป็นระบบ และมีกระบวนการในการดูแลผู้ป่วยโดยทีมสหสาขาวิชาชีพที่ดี ดังนั้นควรสนับสนุนในการจัดตั้งระบบการดูแลผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อส่งเสริมคุณภาพการดูแลและเพิ่มผลลัพธ์ของผู้ป่วยอย่างครอบคลุม

Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is a significant health concern and a leading cause of death in Thailand and worldwide. Chronic airway inflammation causes airflow obstruction and damage to lung tissues and alveoli, resulting in progressive, not fully reversible airflow limitation. Its condition leads to the decline of lung function and other systems, thereby reducing quality of life. The management of patients with COPD focuses on reducing symptoms and the future risk of exacerbations. Patients with COPD require comprehensive care; therefore,collaboration among a multidisciplinary team is needed to enhance patient outcomes and increase patient satisfaction with care. Literature reviews have found that multidisciplinary team care of patients with COPD could improve clinical outcomes. However, there have been limited studies on the outcomes of changes in self-care behaviors among people with COPD resulting from a multidisciplinary team. Previous studies revealed that good self-care behaviors could positively affect patient outcomes. Therefore, evaluating the outcomes of multidisciplinary care for patients with COPD should encompass various aspects to clearly reflect the quality of care. According to Donabedian’s framework, the assessment of healthcare quality consists of three components:structure, process, and outcome. Outcomes refer to changes in the healthcare of patients that are influenced by the process and structure of healthcare providers. This descriptive study aimed to examine the outcomes of patients with COPD under the care of a multidisciplinary team, which included self-care behaviors, dyspnea, physical activity,quality of life, and satisfaction with care. Purposive sampling was employed to recruit 87 participants at a tertiary hospital in Bangkok, Thailand from March to June 2022. Participants were patients diagnosed with COPD who met the following inclusion criteria: 1) aged 40 years and above, 2) received multidisciplinary care at COPD clinic for at least one year, 3) regularly attending follow-up treatment for at least 80% of the time, 4) were able to understand and communicate in Thai, 5) were willing to give informed consent, 6) for participants aged 60 years and above, having normal cognitive function, assessed by the Six-item Cognitive Impairment Test: 6CIT with a score less than 8 out of 28. Participants were asked to complete six questionnaires:the Patient Information and Health Data Questionnaire; the Dyspnea Assessment Scale; the Veterans Specific Activity Questionnaire; the Self-Care Behaviors for COPD Questionnaire; the Quality of Life Questionnaire for COPD; and the Satisfaction with Care Questionnaire. Data were analyzed using descriptive statistics. The results showed that the participants were mostly men with a mean age of 64.49 years (SD = 10.72). They were diagnosed with COPD for 1-15 years (mean = 4.37 years, SD= 2.89), being in the COPD group A (52.9%), and most of them (55.2%) had moderate airflow limitation (GOLD stage 2). Most participants used combination inhalers for treatment; 49.43%of the participants experienced one or more exacerbations per year. However, 14.94% of all participants were hospitalized due to exacerbations of their conditions. The participants exhibited relatively high self-care behaviors with a mean score of 104.97 (SD = 9.14) out of a total score of 124, with the highest average score in the domain of appropriate medication use. Most participants reported the severity of dyspnea symptoms as grade 0 (37.93%), followed by grade 1 of dyspnea symptoms (33.33%). Almost all participants (93.10%) engaged in physical activity with a metabolic equivalent (MET) level of three or above. They reported a relatively high quality of life with a mean score of 79.08 (SD = 9.10) out of a total score of 100. In addition, participants reported satisfaction with care, with a mean score of 72.79 (SD = 1.95) out of a total score of 75. The majority of participants (94.25%) expressed the highest scores in the aspect of “being treated with dignity and respect,” followed by 91.95% of the participants for “having time to discuss their concerns” and “receiving continuity of care.” The positive outcomes of the participants reflect a well-structured organization, a systematic COPD clinic, and a process of care facilitated through the collaboration of a multidisciplinary team, which contributed to the outcomes. All outcomes of patients with COPD could reflect the quality of care provided by the multidisciplinary team. A multidisciplinary team-based care system for the patient with COPD should be established to enhance the quality of care and improve overall patient outcomes.