การแสดงหุ่นละครเล็กภายใต้เงื่อนไขศิลปวัฒนธรรมเพื่อธุรกิจการท่องเที่ยว : กรณีศึกษา คณะอักษราหุ่นละครเล็ก

Abstract

การวิจัยนี้ เป็นการศึกษากระบวนการปรับเปลี่ยนของรูปแบบการแสดง ดนตรีประกอบการแสดง การบริหารจัดการ ตลอดจนสถานะของนักแสดงและนักดนตรี เมื่อหุ่นละครเล็กซึ่งเป็นศิลปะการแสดงแบบดั้งเดิมเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยว การวิจัยนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์ระดับลึก และการสังเกตแบบมีส่วนร่วมในช่วงระหว่างเดือน ธันวาคม พ.ศ. 2552 - เดือนเมษายน พ.ศ. 2554 จากการศึกษาพบว่า รูปแบบการแสดงหุ่นละครเล็ก การบริหารจัดการ และสถานะของนักแสดงและนักดนตรีในคณะอักษราหุ่นละครเล็กสะท้อนให้เห็นถึงการปรับเปลี่ยนสถานะของนาฏศิลป์และดนตรีไทยจากแบบประเพณีนิยม (Traditionalism) มาเป็นแบบสากลนิยม (Cultural universality) และอุตสาหกรรมบันเทิง (entertainment industry) ที่มีตลาดเป็นปัจจัยกำหนด ในด้านรูปแบบการแสดงการแสดงหุ่นละครเล็กถูกปรับเปลี่ยนให้เป็นการแสดงในรูปแบบคาบาเรต์ คือเป็นชุดการแสดงสั้น ๆ หลาย ๆ ชุด ในส่วนของดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงนั้นได้ปรับเปลี่ยนจากวงปี่พาทย์มาเป็นวงออร์เครสตร้าผสมดนตรีไทย ทั้งนี้ เพื่อตอบสนองผู้ชมซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ ด้านการบริหารจัดการ คณะอักษราหุ่นละครเล็กเป็นส่วนหนึ่งขององค์กรธุรกิจเอกชนที่ดำเนินกิจการเกี่ยวกับการท่องเที่ยว โดยอยู่ภายใต้การดูแลของบริษัทคิงเพาเวอร์ มีหน้าที่สนับสนุนกิจการหลักขององค์กรคือธุรกิจสินค้าปลอดภาษี โดยบริษัทมีฝ่ายการตลาดทำหน้าที่บริหารจัดการและจัดหารอบการแสดงให้กับคณะอักษราหุ่นละครเล็ก ด้านสถานะของนักแสดงและนักดนตรี นั้นมีความแตกต่างกัน นักแสดงอยู่ในสถานะพนักงานประจำส่วนนักดนตรีมีสถานะเพียงลูกจ้างที่มีสัญญาจ้างงานกับบริษัท การจ้างงานของบริษัทยังมีส่วนให้หลายคนมีโอกาสในการทำงานและมีฐานะทางสังคมที่ดีขึ้นการแสดงหุ่นละครเล็กของคณะอักษราหุ่นละครเล็กเป็นตัวอย่างหนึ่งของการปรับเปลี่ยนและการเปลี่ยนผ่านของนาฎศิลป์และดนตรีไทยในสังคมสมัยใหม่ สะท้อนให้เห็นถึงการผสมผสาน ความขัดแย้ง และการต่อรองระหว่างวัฒนธรรมดั้งเดิมกับสังคมทุนนิยมในยุคโลกาภิวัตน์