เพศภาวะ ตัวตน และประสบการณ์ของแม่เลี้ยงเดี่ยวในสังคมเมือง

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา เพศภาวะ ตัวตน และประสบการณ์ของแม่เลี้ยงเดี่ยวในบริบท สังคมเมือง ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก เรื่องเล่า กับ ผู้หญิงที่เป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวจำนวน 10 คน อาชีพพนักงานของบริษัทเอกชน อายุ 25 ปี ขึ้นไป หย่า และไม่ได้จดทะเบียนหย่า แต่แยกกันอยู่อย่างถาวร เกิน 5 ปี อาศัยและทำงานอยู่ในกรุงเทพมหานคร จากการศึกษาครั้งนี้ สรุปได้ว่าการเป็นผู้หญิงที่เป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว อาจถูกมองว่าเป็นผู้หญิงที่ไม่ดี เบี่ยงเบนไปจากมาตรฐานของสังคมยอมรับ ถูกมองจากสังคมว่าเป็นผู้หญิงที่ถูกทอดทิ้งให้เลี้ยงลูกตามลำพัง เพราะมีความบกพร่อง เป็นผู้หญิงไม่ดี หรือมีปัญหา ในขณะเดียวกัน ความเป็นผู้หญิงที่สามารถเลี้ยงตนเองได้ เป็นผู้นำได้ โดยไม่ต้องพึ่งพาใครทำให้การดำเนินชีวิตของแม่เลี้ยงเดี่ยวกลุ่มนี้ ยังได้รับการยอมรับจากสังคมเมือง ในแง่มุมของผู้หญิงเก่งที่สามารถจัดสรรเวลาทำงานทั้งนอกบ้านและในบ้าน หลายบทบาทหน้าที่ไปพร้อมกันได้ ดังนั้นการเป็นผู้หญิงไม่ทำให้เกิดการกีดกันในการใช้ชีวิตในสังคม ที่ทำงาน และสังคมที่อยู่ อย่างไรก็ตามเพศภาวะนั้น ยังคงมีอิทธิพลต่อประสบการณ์ของแม่เลี้ยงเดี่ยวในสังคมเมือง เนื่องจากผู้คนในสังคม และแม่เลี้ยงเดี่ยวก็ถูกหล่อหลอม ขัดเกลาภายใต้กรอบคิดเรื่องเพศวิถีและการเจริญพันธุ์กระแสหลัก ซึ่งบรรทัดฐานทางเพศเหล่านั้นมีผลต่อประสบการณ์ชีวิตและมุมมองที่แม่เลี้ยงเดี่ยว ส่งผลให้ผู้หญิงต้องพบ เจอกับทัศนะคติของคนในสังคมที่มีต่อผู้หญิงที่เป็นแม่ ที่ต้องมีหน้าที่เลี้ยงลูกตามลำพัง แตกต่างกันออกไปทั้งในแง่มุมเชิงบวกที่เห็นอกเห็นใจ และเชิดชูความเข้มแข็ง ของการเลี้ยงลูก การทำงานทั้งนอกบ้านและในบ้าน แต่ทว่า ก็ยังมีมุมมองในเชิงลบต่อแม่เลี้ยงเดี่ยวเช่นกัน ในฐานะที่ไม่สามารถดำรงความสัมพันธ์แบบครอบครัวที่สมบูรณ์ไว้ได้ อย่างไรก็ตามในการวิจัยครั้งนี้ ยังพบเห็นมิติของการดิ้นรนต่อสู้ และต่อรองกับบรรทัดฐานของความเป็นผู้หญิงที่ดี ในกรณีศึกษาครั้งนี้แม่เลี้ยงเดี่ยวต้องเผชิญกับปัญหาด้านเศรษฐกิจ รายได้ไม่เพียงพอ และมีข้อจำกัดในด้านเวลา การดิ้นรนในการหารายได้เสริม ในเวลาที่ค่อนข้างจำกัดจึงเป็นทางเลือกอย่างหนึ่งของแม่เลี้ยงเดี่ยว ที่พยายามดิ้นรนหารายได้ให้เพียงพอต่อการดำรงชีวิต ใน ขณะเดียวกันการทำหน้าที่ของแม่ที่ดี ที่ดูแลเลี้ยงดูครอบครัว เป็นผู้นำครอบครัว ทำให้แม่เลี้ยงเดี่ยวมองว่าตนเองมีความเป็นแม่ที่ดี เป็นคนที่เสียสละสามารถดูแลลูกและคนในครอบครัวได้ ความเป็นตัวตนที่หลากหลายของแม่เลี้ยงเดี่ยวที่ลื่นไหลไปตามสถานการณ์และบริบทของการเป็นสังคมเมือง จากกรณีศึกษาแม่เลี้ยงเดี่ยวต้องการมีชีวิตที่เป็นอิสระมากกว่าการที่ต้องยอมอดทนต่อการฝืนทนอยู่ด้วยกันเพื่อรักษาความเป็ นครอบครัว เพราะเชื่อว่าการฝืนทนอยู่ทำให้เกิคการทะเลาะ แตกแยกของครอบครัว ทำให้ชีวิตคู่ไม่ได้เป็นดังหวัง แม่เลี้ยงเดี่ยวต้องการใช้ชีวิตด้วยความสบายใจ และมีความสุข อีกทั้งยังต้องการแสดงตัวตนของความเป็นผู้ที่มีอำนาจในการเลือกตัดสินใจด้วยตนเองได้อย่างเข้มแข็งและเลือกที่จะก้าวเข้าสู่ความเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวอย่างกล้าหาญ มองเห็นตนเองมีความหมายและคุณค่า แข็งแกร่ง พร้อมที่จะดูแลตนเองและลูกเพื่อความอยู่รอดในสังคมได้ ถึงแม้ชีวิตครอบครัวจะไม่ประสบความสำเร็จ ก็ตาม ข้อเสนอแนะ หน่วยงานส่วนกลางควรตระหนักถึงปัญหาด้านต่างๆ ของแม่เลี้ยงเดี่ยว ทั้งในด้านเศรษฐกิจสังคม และสุขภาพ ควรให้การช่วยเหลือในด้านต่างๆ เช่น การดูแลสุขภาพตนเองของแม่เลี้ยงเดี่ยว การดูแลบุตร การให้โอกาสในการพัฒนาตนเอง โอกาสในการศึกษาเพิ่มเติม สิ่งเหล่านี้เพื่อเพิ่มศักยภาพให้กับแม่เลี้ยงเดี่ยว ที่จะส่งผลต่อการเพิ่มประสิทธิภาพในการดูแลบุตรต่อไปได้มากยิ่งขึ้น

The study was to investigate gender, identity and experience of a single mother in urban. The methodology was a qualitative research through in-depth interview and narration conducted with 10 single mothers the employees in private companies aged more than 25 years under statuses of divorce and did not register divorce but permanently separate for over five years but working in Bangkok. This study revealed that the single mothers were viewed immoral and deviated from the accepted social standards. Societies viewed them being abandoned to raise their children alone because of their flaws, immoral and problematic. At the meantime, their femininity could be self-reliant, leaders and independent which drove them to be recognized by urban as working ladies who could manage their time both at home and outside home with multiple roles at the same time. Therefore being women did not hinder them on spending their lives in societies, workplaces and the existing societies. However, by gender, it still influenced their experience as a single mother in urban because people in societies and single mothers were cultivated and trained under gender and the mainstream reproduction. Wherewith, their gender norms affected their life experiences and perspectives of being the single mothers and also affected them to meet human attitudes over their motherhood in raising their children alone. These differed both in the positive aspects of empathy and honored their vigor in raising their children and working both at homes and outside homes. However, there were negative views too on disabling to foster the relation of a perfect family. Nevertheless, in this study, it was also found the dimensions of struggles and negotiation with the norms of a good woman. This case study, the single mothers had to encounter economic problems, inadequate income, time limits, and struggles to earn additional income in the restricted time. These were also their alternatives that they have to strive to earn adequate income for their living. At the same time, to fulfill the duties of a good mother to foster and to lead the family made them see themselves as good mothers, dedicated and able to foster their children and their families. Their multiple identities flew them with situations and with urban contexts. From the study, it revealed that the single mothers wanted independent lives rather than to tolerate to cohabitate in order to keep the family. They believed that tolerance would lead to quarrels and broken homes and the expected couple life failed. They wanted to spend their lives with peace of mind and happiness including expressing their identities of being the powerful persons in decision-making by themselves with vigor and selective to step into being the brave single mothers. They saw themselves meaningful, valuable, and vigorous and were ready to look after themselves and their children to survive social though their family life failed. It is recommended that the central units should be conscious about various problems of the single mothers regarding economy, social, and health. Assistance in various aspects should be provided such as self-cares of the single mothers, child-cares, opportunities of self- development, and opportunities for higher education. All these things are to leverage their potentials which will further increase their efficiency in raising their children.