ผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกาย ต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายของผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูงในชุมชน กรุงเทพมหานคร

Abstract

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกายต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายของผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง โดยประยุกต์แนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพ ของกองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูงกลุ่มทดลองที่อาศัยอยู่ในชุมชนศุภมิตร 2 ชุมชนวัดโสมนัส และกลุ่มควบคุมที่อาศัยอยู่ในชุมชนท่าน้ำสามเสน ชุมชนสวนอ้อย กลุ่มละ 51 คน โดยกลุ่มทดลองได้เข้าร่วมโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกาย ซึ่งประกอบด้วยกิจกรรมต่างๆ ได้แก่ การสอนสาธิตและฝึกสืบค้นข้อมูลการออกกำลังกาย ฝึกการสื่อสาร ฝึกการตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลการออกกำลังกาย บรรยายด้วยภาพนิ่ง สอนและสาธิตการออกกำลังกาย ฝึกการตัดสินใจร่วมกับการกำหนดเป้าหมายและวางแผนการออกกำลังกาย โดยให้ผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูงออกกำลังกายที่บ้าน เป็นเวลา 8 สัปดาห์ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกาย และแบบสอบถามพฤติกรรมการออกกำลังกาย ก่อนและหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลโดย Independent t-test, Paired t-test และ ANCOVA ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูงกลุ่มทดลองที่ได้รับโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกายมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการออกกำลังกายมากกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกาย และมากกว่าผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูงกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) การนำผลของวิทยานิพนธ์ไปใช้: ผลการศึกษาช่วยให้พยาบาลเวชปฏิบัติชุมชนได้โปรแกรมต้นแบบในการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกายให้ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง นอกจากนั้นยังได้แนวทางสำหรับบุคลากรสุขภาพในการออกแบบโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพทางการออกกำลังกายสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังอื่นๆ

This research was a quasi-experimental study with the objective of studying the effects of a health literacy exercise program on the exercise behaviors of older adults with hypertension. The research applied the health literacy concept of the Division of Health Education under the Department of Health Service Support of the Ministry of Public Health. The sample consisted of older adults with hypertension. The experimental group was residents of Supamit 2 Community and Wat Sommanat Community, while the control group was residents of Tha Nam Samsen Community and Suan Oi Community. Each group had 51 participants. The experimental group participated in the health literacy exercise program composed of various activities such as demonstrations and searches of exercise information, communication practices, practices in evaluating exercise information reliability, narrations accompanied by still images, exercise teaching and demonstration, and joint decision-making with set exercise goals and plans. In addition, the older adults with hypertension were instructed to exercise at home for a period of eight weeks. Data were collected pre-test and post-test by the use of a health literacy exercise evaluation form and an exercise behaviors questionnaire. Data were analyzed by using independent t-test, paired t-test, and ANCOVA. The finding found that the older adults with hypertension in the experimental group after the health literacy exercise program had a higher mean exercise behaviors score than before receiving the health literacy exercise program and that the score was higher than that of the older adults with hypertension in the control group, which did not receive the health literacy exercise program, with statistical significance (p<0.001). Implication of the thesis: The findings serve as a model program for community nurse practitioners in promoting health literacy exercise for hypertension patients. In addition, the study produced guidelines for health personnel in the designing of health literacy exercise programs for other chronic disease patients.